Bugün Türkiye'nin örtü altı tarım merkezi olarak bilinen Kumluca, yaklaşık iki bin yıl önce yalnızca tarımın değil, bilim ve tıbbın da önemli merkezlerinden biriydi. Rhodiapolis Antik Kenti'nde yaşayan ünlü hekim Herakleitos, Roma İmparatorluk Dönemi'nde inşa ettirdiği Asklepion ve sağlık kompleksiyle yalnızca Likya'nın değil, Anadolu'nun da en dikkat çekici sağlık merkezlerinden birine imza attı.
Akdeniz Üniversitesi tarafından yürütülen arkeolojik kazılar, Rhodiapolis'in sıradan bir antik kent olmadığını ortaya koydu. Kentte gün yüzüne çıkarılan yapılar, Herakleitos'un modern anlamda bir "sağlık kampüsü" oluşturduğunu gösteriyor.
Küçük Bir Kentten İmparatorluğa Uzanan Ün
M.S. 2. yüzyılda yaşayan Herakleitos, yalnızca bir doktor değildi. Yazıtlar onu aynı zamanda rahip, filozof ve şair olarak tanımlıyor. Rhodiapolis'te doğup büyüyen Herakleitos'un ünü kısa sürede Likya sınırlarını aşarak Roma İmparatorluğu'nun önemli şehirlerine kadar ulaştı.
Bugün Rhodiapolis'te bulunan yazıtlarda, Herakleitos'un imparatorlar adına adaklar sunduğu, memleketine hizmet ettiği ve sağlık tanrısı Asklepios ile sağlık tanrıçası Hygieia'ya büyük bir kutsal alan armağan ettiği anlatılıyor.
Likya'nın Bilinen Tek Asklepion'u
Kazılar sırasında ortaya çıkarılan en önemli yapı, Asklepios kültüne adanmış Asklepion oldu.
Asklepionlar, Antik Çağ'da insanların yalnızca dua ettiği tapınaklar değildi. Buralarda hastalar tedavi görüyor, hekimler eğitim alıyor, cerrahi uygulamalar yapılıyor ve tıp bilgisi kuşaktan kuşağa aktarılıyordu.
Rhodiapolis'teki Asklepion'un en dikkat çekici özelliği ise Likya Bölgesi'nde bugüne kadar bilinen tek örnek olmasıdır. Araştırmacılara göre bu kutsal sağlık merkezini bölgeye kazandıran kişi doğrudan Herakleitos'tur.
Antik Dünyanın Sağlık Kampüsü
Kazılar ilerledikçe ortaya çıkan yapı topluluğu bilim insanlarını da şaşırttı.
Komplekste;
- Asklepios Tapınağı,
- Hygieia kült alanı,
- Avlulu eğitim bölümleri,
- Hastaların kabul edildiği odalar,
- Tedavi mekânları,
- Tıp eğitimi verilen alanlar,
- Kütüphane
aynı plan içerisinde yer alıyordu.
Bu nedenle araştırmacılar Rhodiapolis'i yalnızca bir tapınak değil, Roma döneminin planlı sağlık ve eğitim merkezlerinden biri olarak değerlendiriyor.
Tıp Kütüphanesi Kurdu
Rhodiapolis'in en dikkat çekici keşiflerinden biri de kütüphanedir.
Yazıtlar, Herakleitos'un kendi yazdığı yaklaşık 60 ciltlik tıp eserini bu kütüphaneye bağışladığını bildiriyor. Aynı eserlerin İskenderiye, Atina ve Rodos gibi dönemin bilim merkezlerine de gönderildiği belirtiliyor.
Bu bilgi, Kumluca'nın yaklaşık iki bin yıl önce uluslararası bilim dünyasıyla doğrudan bağlantı kuran önemli bir merkez olduğunu gösteriyor.
Cerrahi Aletler Gün Yüzüne Çıkarıldı
Rhodiapolis kazılarında ele geçirilen eserler arasında bronz ve demirden yapılmış çok sayıda tıbbi alet bulundu.
Arkeologlar;
- neşterler,
- spatulalar,
- sondalar,
- tıbbi kaşıklar,
- kupa tedavisinde kullanılan ekipmanlar
tespit etti.
Bu buluntular, Rhodiapolis'te yalnızca teorik eğitim verilmediğini, cerrahi müdahalelerin de gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor.
Opramoas ile Aynı Dönemde Yaşadı
Herakleitos'un yaşadığı Rhodiapolis, aynı zamanda Likya'nın büyük hayırseveri Opramoas'ın da kentiydi.
Opramoas deprem sonrası kentleri yeniden ayağa kaldırmak için servetini bağışlarken, Herakleitos sağlık ve bilim alanında yaptığı yatırımlarla Rhodiapolis'i bölgenin en gelişmiş kentlerinden biri hâline getirdi.
Araştırmacılar, kentin M.S. 2. yüzyılı "altın çağ" olarak yaşamasında bu iki ismin büyük payı olduğunu ifade ediyor.
Kumluca'nın Bilim Tarihine Açılan Kapısı
Rhodiapolis, tiyatrosu, hamamları, anıtsal yapıları ve Opramoas Yazıtı ile uzun yıllardır biliniyordu. Ancak son yıllardaki kazılar, kentin aynı zamanda Anadolu'nun en önemli antik tıp merkezlerinden biri olduğunu da ortaya koydu.
Bugün ziyaretçiler, Kumluca ilçe merkezine yaklaşık 7 kilometre uzaklıktaki Rhodiapolis'te Herakleitos'un inşa ettirdiği sağlık kompleksinin kalıntıları arasında dolaşabiliyor. Bu alan, yalnızca arkeoloji meraklıları için değil; tıp tarihi, kültür turizmi ve Likya uygarlığına ilgi duyan herkes için eşsiz bir açık hava müzesi niteliği taşıyor.
Yaklaşık iki bin yıl önce Kumluca'da yaşayan Herakleitos, kurduğu Asklepion, sağlık kompleksi ve tıp kütüphanesiyle yalnızca hastaları tedavi eden bir hekim değil; bilgiyi üreten, paylaşan ve gelecek kuşaklara aktaran bir bilim insanıydı.
Bugün Rhodiapolis'te ayakta kalan taşlar, Anadolu'da tıp tarihinin en önemli sayfalarından birinin Kumluca'da yazıldığını sessizce anlatmaya devam ediyor.