Türkiye’de bir çelişki varsa, o da geleneklerle modern yasaklar arasındaki ince – hatta bazen kalın – çizgide gizlidir. Bir yanda devlet eliyle düzenlenen, reklamı yapılan, milyonlarca liranın döndüğü at yarışları… Diğer yanda ise yüzyıllardır Anadolu’nun kültürel hafızasında yer etmiş deve güreşleri, her sezon “yasaklanacak mı?” endişesiyle yapılan bir gelenek.
Soruyu açıkça sormak gerekiyor:
At yarışı serbestse, deve güreşi neden yasak?
At yarışlarında kırbaçlanan, zorlanan, sakatlanan, hatta pistte hayatını kaybeden atlar kimsenin vicdanını sızlatmıyor mu? Bahis sistemiyle iç içe geçmiş bu organizasyonlar “spor” adı altında meşrulaştırılırken, deve güreşleri neden sürekli “hayvan hakları” gerekçesiyle hedef alınıyor? Bu kez suç "şap" hastalığı...
Elbette hayvanların zarar görmemesi hepimizin ortak hassasiyeti. Buna kimse itiraz etmez. Ancak deve güreşlerini bilen bilir: Bu güreşler kanlı bir dövüş değildir. Develer kesici, yaralayıcı aletlerle karşı karşıya gelmez. Çoğu zaman güreş, develerden birinin kaçmasıyla biter. Yaralanma oranı, birçok “resmî spor”dan çok daha düşüktür.
Ama mesele gerçekten hayvan sağlığı mı?
Yoksa mesele; köylünün, Yörük’ün, devecinin kültürü mü?
Deve güreşleri sadece bir etkinlik değildir. O, bir kültürdür. Yörük obalarının buluşmasıdır, imecedir, dayanışmadır. Esnafın siftah yapmasıdır, gençlerin gelenekle tanışmasıdır. Bir coğrafyanın hafızasıdır.
At yarışı ise büyük sermayenin, bahis lobilerinin ve kapalı kapılar ardındaki düzenin parçasıdır.
Birine “ekonomik katkı” denirken, diğerine “yasak” demek adil midir? Tek tırnaklılarda şap olmaz deniyor ise, şimdiye kadar hiç bir devede şap hastalığına rastlanmış mı?
Eğer gerçekten hayvan refahı konuşulacaksa, o zaman çifte standart olmamalıdır. Ya hepsi için aynı hassasiyet gösterilmeli ya da kimseye kültürü üzerinden sopa sallanmamalıdır.
Gelenekleri yasaklamak kolaydır.
Ama yok edilen her gelenekle birlikte, bu toprakların ruhundan da bir parça kopar.
Unutmayalım:
Kültürünü kaybeden toplum, yönünü de kaybeder.
At yarışı serbestse, deve güreşi yasak olmamalıdır.
Ya adalet herkes için vardır…
Ya da yoktur.